Nýr á Skúrnum

Hér á Skúrnum, þar sem ekkert gerist, reynum við í örvæntingu okkar að hleypa lífi í umræðuna. Því höfum við fengið til liðs við okkar góðvin okkar síðan í æsku, Sigurð Aðalsteinsson, og hann hefur þegar skilað inn pistli.

Sigurður er stoltur Framsóknarmaður með mikinn metnað, enda ætlar hann einn daginn að vera einvaldur þjóðarinnar. Ekki fjarri lagi hjá svo hæfileikaríkum manni sem er jafnvígur á velli og utan vallar, mjúkur maður en samt harður í horn að taka, alltaf glaður og alltaf stoltur. Hann er að eigin sögn þrælfyndinn og skemmtilegur og barmafullur af kynþokka, en við látum aðra dæma um slíkt.

Sigurður býr í Grafarvoginum með eiginkonu sinni og tveim börnum með eitt til viðbótar á leiðinni.

Ákall til Íslendinga

Ísland, land tækifæranna liggur nú í dvala.  Hjól atvinnulífsins eru nánast stopp.  Mörg fyritæki búin að segja upp starfsfólki og önnur gjaldþrot.

Ríkið, borgin og flest sveitarfélög hafa skrúfað fyrir allt viðhald og framkvæmdir með skelfilegum afleiðingum.

Auðvitað á ríkið ekki að leggja árar í bát og loka á allt viðhald og framkvæmdir.  Ríkið á að blása vind í seglin og hefja þess í stað meira viðhald og meiri framkvæmdir.  Sama eiga sveitarfélögin að gera.

Bara við það að ríkið stígi svona harkalega á bremsuna, þá stoppa þessi svokölluðu hjól atvinnulífsins.  Forstjórar fyrirtækja sitja hræddir í stólum sínum og telja sig verða að bregðast við.  Sumir bregðast við hræðslunni þannig að segja upp fullt af fólki eða lækka laun fólks.  Í mörgum tilfellum er engin þörf á því.  En þessa hræðslustöðu hefur ríkið búið til.

Bið ég því ríkisvaldið að vakna og fara að vinna, gera svo í leiðinni öðrum vinnuþenkjandi stéttum það kleift að fara að vinna líka.

Ekki borga, förum öll á hausinn og gerum alla hina líka gjaldþrot!

Nú sér maður æ fleiri hópa skjóta upp kollinum sem vilja ekki borga neitt.

Meira að segja Kastljósið tekur þátt í þessu rugli.  Hugsa sér að ríkisstofnun leyfi einhverjum vitleysingi að prédika það að best sé að borga ekki.

Auðvitað væri frábært að geta losnað við það að borga reikningana sína, en þannig virkar ekki alveg þjóðfélagið þó að sumir virðist halda það.  Við eigum öll að harka þetta af okkur og borga eins lengi og við getum.

Fullt af fólki reyndar tók of stóra bita upp í sig þegar góðærið var og hét og er búið að skuldsetja sig í botn.  Kannski ekkert mikið sem hægt er að gera fyrir svona fólk nema að segja…..sorry pal…..  Þó að margir geti nú bjargað sér með frystingum og öðrum lausnum sem ríkið hefur nú verið að kynna.

Nú þarf bara aga og aðhald og borga þessa blessuðu reikninga…

-Sigurður A.

Bjargföst sannfæring Bjarna

Það er auðvitað eðlilegt hjá Bjarna Harðarsyni að segja af sér þegar hann hefur orðið uppvís að svo skítlegum
vinnubrögðum en eitt fannst mér athyglisvert við yfirlýsingu Bjarna.

„…enda hefur það ævinlega verið bjargföst sannfæring mín að menn eigi alltaf að axla ábyrgð á eigin gerðum.“

Ef Bjarni Harðarson hefur ævinlega haft þessa sannfæringu eins og hann segir sjálfur, hvernig stendur þá á því að hann vegur að fólki úr launsátri? Er það að axla ábyrgð á eigin gerðum? Mér finnst það frekar vera það að fara í felur með eigin gerðir, en það sem kom Bjarna svo illa var að vera gripinn. Og þess vegna segir hann af sér.

Bjarni Harðarson sagði ekki af sér vegna réttlætiskenndar eða eigin sannfæringar, heldur vegna þeirrar ástæðu að hann skaut sig gjörsamlega í fótinn og er þar af leiðandi ekki stætt lengur í pólitík.

Allt má með orðum fegra og Bjarni reynir það svo sannarlega þarna. Þetta heitir einfaldlega að kunna að skammast sín þegar maður hefur gert upp á bak, sem er vissulega eitthvað sem alþingismenn Íslands mega taka til skoðunar.

-Styrmir

Heilsugæslan fælir

Á síðustu árum hefur Reykjanesbær lagt mikið upp úr því að markaðsetja bæinn sem aðlaðandi búsetuvalkost fyrir fjölskyldufólk. Fjöldi aðfluttra á síðustu árum ber það með sér að sú markaðsetning hefur skilað þó nokkrum árangri og bæði hafa nýir íbúar flust til bæjarins auk þess sem brottfluttir Suðurnesjamenn hafa snúið aftur til heimahaganna.

En þrátt fyrir þann árangur sem náðst hefur eru enn annmarkar við það að búa hér á svæðinu. Sá sem stendur einna helst upp úr er sá skortur á viðunandi heilbrigðisþjónustu sem hefur einkennt Suðurnesin á undanförnum árum. Nú má ekki skilja mig sem svo að ég sé að setja ofan í við heilbrigðisstarfsfólk á svæðinu, en það hefur með elju og fórnfýsi gert allt sem í þeirra valdi stendur til að halda Heilbrigðisstofnun Suðurnesja gangandi þrátt fyrir mikið fjársvelti. Það er vegna þess sem margir íbúar á svæðinu fussa og sveia yfir þjónustunni en á of mörgum sviðum þarf að skera við nögl. Það er nær ómögulegt að fá tíma hjá lækni nema að því gefnu að viðkomandi sé tilbúinn að bíða í nokkra daga eða jafnvel vikur. Til að bregðast við þessum vanda reyndu forsvarsmenn heilsugæslunnar að koma á hraðþjónustu þar sem hægt var að fá tíma hjá heilsugæslulækni sem mat hvert tilvik og vísaði árfram á sérfræðing eftir þörfum ef ekki var hægt að leysa málið á staðnum. Þessari hraðþjónustu var nýlega hætt þrátt fyrir að hún hefði gefið góða raun.

Þessu ástandi eru Suðurnesjamenn löngu orðnir vanir enda þekkist ekki orðið heimilislæknir hér á svæðinu vegna mikillar starfsmannaveltu lækna. Þannig hitti ég á einu sumri fimm lækna í jafn mörgum heimsóknum sem allar voru vegna sama meinsins. Eftir þessa reynslu sæki ég mína heilbrigðisþjónustu til höfuðborgarsvæðisins og get því hætt að taka með mér nesti og þykka bók á biðstofuna.

Góð heilbrigðisþjónusta er ein af grundvallarforsendum í ákvarðanatöku fjölskyldufólks sem er að velja sér búsetustað, þá sérstaklega ef að börnin eru mjög ung eða þörf er á tíðum læknisheimsóknum. Slík dæmi þekki ég sjálfur, meðal annars hjá vinafólki mínu sem flutti fyrir nokkru úr bæjarfélaginu og veigrar sér nú við að snúa aftur vegna þess að það getur ekki treyst á góða heilbrigðisþjónustu. Allar aðrar forsendur eru til staðar en þarna stendur hnífurinn í kúnni. Þó svo að þau gætu fengið stærra húsnæði, verið í nánd við fjölskyldu og vini, stundað vinnu sína og átt kost á góðum skólum þá er sú staðreynd að þau treysta ekki heilbrigðisþjónustu á Suðurnesjunum næg ástæða til þess að flytja ekki aftur heim.

Þetta ástand hefur varað svo lengi að kynslóð Suðurnesjamanna er að alast upp sem þekkir það ekki að geta talað við lækni sem viðkomandi hefur myndað trúnað við. Þegar þetta fólk kynnist því loks að geta farið til læknis, jafnvel samdægurs, þá er það ekki sérlega spennandi að flytja aftur á svæði þar sem biðin tekur margfaldan þann tíma.

Það er stórmerkilegt að þetta ástand hafi verið langvarandi hér á svæði sem telur yfir tuttugu þúsund íbúa. Ætli það sé vegna þess að svæðið hefur verið í sárri þörf fyrir þingmenn sem geta látið sig málið varða. Er enginn á þingi sem getur hvíslað þessu að heilbrigðisráðherra eða fjármálaráðherra? Kannski þurfa sumir bráðum að finna púltið.

Hilmar Kristinsson

Ferðaþjónustuskemmdarverk

Fyrir skömmu var ég á leið heim frá útlöndum með einni af leiguvélum Iceland Express. Meðan ég naut bilaðra sæta og ógeðslegs matar á yfirsprengdu verði gluggaði ég í bæklinginn Express Yourself sem dreift er ókeypis til allra sem fljúga með flugfélaginu til landsins. Vitandi hve mikið bæjaryfirvöldum í Reykjanesbæ er í mun að gera bæjarfélagið að aðlaðandi áfangastað fyrir ferðamenn fletti ég bæklingnum í leit að fögrum orðum um bæinn minn. Ég fann texta um Eyrarbakka, Akureyri, Egilsstaði og svolítið um Reykjanesskagann en það var ekki fyrr en ég las pistil um viðkomustaði á hringferð um landið að leitin bar árangur. Þar skrifaði rembingslegur textahöfundur um Reykjavík, Borgarnes, Akureyri, Egilsstaði, Höfn, Vík, og Keflavík og reyndi að vera óskaplega fyndinn með því að gefa bæjunum viðurnefni og koma með heimsborgaralegar háðsglósur sem öllum finnst líklega lummulegar nema honum sjálfum. Akureyri var kölluð borg táranna, Reykjavík borg óttans og svo var það minn elskulegi heimabær:

Keflavík – borg flóttans. Fólksfjöldi: Fer hratt minnkandi
Aðalástæða þess að flestir stoppa í Keflavík er flugvöllurinn, og mögulega sem hliðarstopp með Bláa Lóninu. Samt sem áður í búa í þessu fiskiþorpi einarðir íbúar með þolgóðar sálir sem varpa glaðir frá sér stórborgarfjötrunum fyrir „sveitaljóma“ Keflavíkur.

Er þetta í alvörunni það sem Iceland Express hefur að segja um Keflavík og Reykjanesbæ? Hver í fjandanum skrifaði þetta eiginlega?

Svona kynningarstarfsemi er ljótur leikur við Reykjanesbæ og helst ætti flugfélagið að skammast sín og gefa út nýjan bækling þar sem textahöfundur hefur fyrir því að kynna sér það sem hann skrifar um.

Styrmir B.

Af félagsmiðstöðvum og fleiri málum

Sá ánægjulegi viðburður gerðist nú fyrir skömmu að bloggið okkar um nýfengna aðstöðu Fjörheima vakti viðbrögð í athugasemdakerfinu, en þá er tilganginum að nokkru leyti náð. Frekar en að binda umræðuna við athugasemdakerfið ritum við hér nýjan pistil og nýtum fríðindi bloggeigenda þannig til fullnustu.

Rétt er að ganga fyrst í að taka undir það sem Andri Örn bendir á og er rétt. Vissulega er Reykjanesbær með frítt í strætó og sund, umönnunargreiðslur og hátt hlutfall íþróttaiðkenda og tónlistarnemenda. Þetta er allt hið besta mál, að minnsta kosti á yfirborðinu, og fellur í raun undir „að mestu“ í setningunni þar sem við fullyrðum að fjölskyldustefna Reykjanesbæjar sé að mestu orðin tóm.

Til að týnast ekki í kjaftavaðli reynum við að feta okkur skipulega í gegnum nokkur atriði.

Félagsmál unga fólksins

Í Reykjanesbæ var lengi djúp og mikil lægð í félagsmálum unglinga á aldrinum 16-20 ára. Þeir gátu hvergi höfði sínu hallað utan skóla og leituðu því frekar á rúntinn og í partí þar sem hegðunin var sannarlega ekki eftir aldri. Nokkrar tilraunir voru gerðar til að bæta úr ástandinu og helst munum við eftir Z-unni, en hún var því miður ekki langlíf.

88 Húsið átti að vera síðasta tilraunin til að hysja upp bæjarbuxurnar í þessum málum og gengið var til verks með stórum hug. Menn leigðu heljarinnar hús, keyptu heimabíó og billiardborð og voru til í slaginn. Starfsmaður Fjörheima var gerður út af örkinni til að kynna sér rekstur félagsmiðstöðva um allt land og árangurinn af því starfi var ítarleg skýrsla en hún virðist að vissu leyti ekki hafa verið höfð til hliðsjónar þegar starfsemi 88 Hússins hófst.

Blöndun aldurshópa í félagsmiðstöðvum er alls ekki sniðug og það ætti engum að dyljast. Þrátt fyrir þetta var 88 Húsið (sem við viljum minna á að er félagsmiðstöð fyrir 16-25 ára) notuð sem fundarstaður fyrir mótorhjólaklúbbinn Erni og einnig hittust þar reglulega ráðsettar húsmæður, farnar að halla í fertugt, með stálpuð börn sín og það voru kallaðir mömmumorgnar. Einnig voru eldri borgarar stundum þar að spila billiard.

Nú má ekki misskilja okkur þannig að við séum á móti því að þjónusta fólk og samnýta hlutina. Samnýting virðist enda vera þema hjá Reykjanesbæ, þar sem fólk fjölmennir í hvert rými á bæjarskrifstofunni og íþróttahúsið, sem átti víst að vera fjölnota, er ekki bara notað fyrir fótboltaæfingar, heldur líka bílasýningar, kristnihátíð, sjómannadagsfögnuði og fleira. Hvað sem er til að sýna fram á fjölnotin. Sitt sýnist hverjum um hvort betra hefði verið að fjölnotin væru íþróttalegs eðlis en menn verða að eiga sínar skoðanir á því.

Það sem við finnum að þessari samnýtingu er að með þessu er verið að vaða inn á unglingana, sem enn eru að kynnast félagsmiðstöðinni og finna sig þar. Þeim er ekki gert slíkt auðvelt þegar starfsemin er svona óljós. Forsvarsmenn verða að sætta sig við fámennið og byggja það upp með aðlaðandi starfi, en ekki með því að draga inn alls kyns þjóðfélagshópa á öllum aldri til þess eins að hafa líf í húsinu.

Það sem við teljum upp hér að ofan er að fenginni reynslu sem fyrrverandi starfsmenn 88 Hússins og Fjörheima og setjum þetta því fram með fyrirvara um að nú séu breyttir tímar. En eitt fer ekki framhjá neinum, og það er að 88 Húsinu hefur nú verið komið upp forvarnarverkefninu Lundi, sem er er hálfgerð göngudeild fyrir áfengissjúklinga og fíkniefnaneytendur í bata. Alveg finnst okkur frábært að Reykjanesbær sé loks að láta til sín taka í þeim málum, enda ekki vanþörf á, en hefði virkilega ekki verið hægt að finna því betri stað en í félagsmiðstöð fyrir unglinga? Nær væri að Reykjanesbær tækist á við þennan málaflokk af heilum hug og fyndi honum viðeigandi húsnæði og rekstraraðstæður.

Andri segir að það sé ósanngjarnt af okkur að gagnrýna þegar menn eru að sýna lit. Við höfum áður vakið athygli á málefnum félagsmiðstöðvarinnar, meðal annars með grein í Víkurfréttum vorið 2006. Vissulega er húsnæðið á gamla varnarsvæðinu ekki endilega framtíðarlausn, en þrátt fyrir það teljum við fulla ástæðu til að benda á þá vankanta sem fylgja því að flytja starfsemina úr alfaraleið. Annar okkar býr á gamla varnarsvæðinu og fjarlægðin gerir það að verkum að hann sækir lítið þjónustu sem hann sótti áður í Reykjanesbæ. Og þó er hann á bíl.

Skert fjárframlög

Þegar við tölum um að fjárframlög til félagsstarfssemi ungmenna erum við með þetta í huga:

Á fjárhagsáætlun Reykjanesbæjar fyrir árið 2003 er gert ráð fyrir að kostnaður við Fjörheima sé kr. 24.594.000,-. Í janúar árið 2004 opnaði svo 88 húsið og fjárhagsáætlun fyrir Fjörheima það ár er kr. 28.764.000,-. Hvergi er minnst á 88 húsið í þeirri fjárhagsáætlun og því er eðlilegt að gera ráð fyrir að 88 húsið falli undir sama hatt, enda reksturinn nátengdur. Þarna eru semsagt tvær félagsmiðstöðvar komnar í stað einnar og fjárframlögin litlu hærri. Árið 2005 er upphæðin svo lægri, eða kr. 21.591.000,-. Árið 2007 er svo gert ráð fyrir að rekstur Fjörheima kosti kr. 33.702.869,-.

Ef það kostaði 25 milljónir króna að reka Fjörheima árið 2003 þá eru 33 milljónir króna fyrir Fjörheima og 88 húsið borðleggjandi niðurskurður, enda starfsemin tvöfaldast en ekki fjárframlögin. Þannig hafa fjárframlög ekki samræmst fyrirheitum og í raun er verið að skera niður þjónustu til unglinganna.

Þær upplýsingar sem við höfum eru fengnar af heimasíðu Reykjanesbæjar. Vissulega væri gott að hafa eldri fjárhagsáætlanir til að skoða betur þróunina og einnig að geta séð aðskildar tölur fyrir Fjörheima og 88 Húsið en á öðru getum við ekki byggt.

Vilji unglinganna?

Við erum ekki að leggja til að félagsmiðstöðvarnar fari inn í skólana, heldur að benda á þörfina fyrir hverfisbundnar félagsmiðstöðvar. Í það minnsta fleiri en eina í öllu bæjarfélaginu. Sú könnun sem Andri nefnir í svari sínu er okkur ekki ókunnug. Það er rétt að nær 63% nemenda vildu ekki fá félagsmiðstöðvarnar aftur inn í skólana, en annað kom fram í könnuninni sem vert er að skoða. Það er að nær 38% nemenda höfðu ekki nýtt sér þjónustu Fjörheima. Forvitnilegt væri að sjá hve stór hluti þeirra sem sögðust hafa nýtt sér þjónustu Fjörheima mættu aðeins á stærri viðburðina en sóttu þá ekki að staðaldri. Félagsmiðstöðvar eiga að vera athvarf unglinga utan skólatíma án þess að þeir þurfi að leggja á sig langt ferðalag.

Svo við komum aftur inn á fjarlægðina, þá hefur hún vissulega áhrif. Í Akurskóla var mikill spenningur fyrir Fjörheimum þegar nemendur voru í 7. bekk, en þegar möguleikinn opnaðist þeim loks í 8. bekk hefur það komið á daginn að nemendur virðast ekki sækja Fjörheima að staðaldri. Jú, reyndar einn. Hann býr í göngufæri við Fjörheima. Kannski hefur fjarlægðin áhrif eftir allt saman.

Við efumst ekki um að þeim sem heimsækja Fjörheima þyki aðstaðan til fyrirmyndar og við efumst alls ekki um að svo sé. En okkar megináhersla er á staðsetninguna. Það er lítið varið í að vera með félagsmiðstöð sem lítur svakalega vel út ef enginn mætir. En tíminn mun vonandi leiða það í ljós.

Andri nefnir að það sé ódýrt af okkur að væna bæjaryfirvöld um litla eftirfylgni þar sem mikil vinna og eftirfylgni hafi farið í færslu Fjörheima upp á gamla varnarsvæðið. En hafa ber í huga að eftirfylgninni lýkur ekki þegar húsnæðið opnar.

Frístundaskólinn

Andri nefnir í svari sínu að Reykjanesbær reki öflugan frístundaskóla. Ef litið er undir yfirborðið er eitt atriði sem vekur sérstakan áhuga. Frístundaskólinn var settur inn í grunnskóla Reykjanesbæjar á kostnað þess húsnæðis sem nýtanlegt var fyrir kennslu. Í Holtaskóla er frístundaskólinn rekinn í einni af stærri kennslustofum skólans, sem skólinn gæti vel nýtt til kennslu í stað þess að senda nemendur í kálfa sem standa á lóð skólans. Í Akurskóla var frístundaskólinn settur inn í vinnuherbergi kennara á yngsta stigi sem þurfa að fara talsverðar vegalengdir til að sinna vinnu sem annars færi fram þar, sem veldur talsverðu raski fyrir kennara. Reykjanesbær ætti að finna Frístundaskólanum betri aðstæður sem ganga ekki á rétt nemenda grunnskólanna.

Strætó

Reykjanesbær var fyrsta sveitarfélagið til að bjóða upp á fríar strætósamgöngur og fá vissulega prik fyrir það. En hvernig er skipulagningin? Ótal notendur strætisvagna í Reykjanesbæ geta sagt sögur af fáránlegum vinnubrögðum. Fólk er sett út á miðri leið vegna þess að vagnstjórinn er orðinn of seinn og ætlar að bruna beint niður á SBK og segir fólki að það verði bara að bíða eftir næsta strætó. Nemendur á leið úr skóla standa úti í kuldanum í allt að klukkustund vegna þess að vagnstjórar hafa hreinlega hætt á miðri leið eða eru með afbrigðum seinir. Þetta hefur annar undirritaðra fengið að reyna á eigin skinni á ferðum sínum í og úr Innri-Njarðvík.

Svona skipulag hvetur ekki til notkunar á annars ágætri þjónustuhugmynd, sérstaklega hjá þeim sem geta hæglega snúið sér að einkabílnum, sem að minnsta kosti fer á tilætluðum tíma.

Tónlistarskólinn og Hljómahöllin

Vissulega er hátt hlutfall tónlistarnemenda í grunnskólum Reykjanesbæjar en það væri kannski hærra ef ekki væru langir biðlistar í skólanum vegna fjársveltis sem hamlar ráðningu fleiri kennara og hefur lengi gert.

Í öllum sínum tónlistarnördaskap hefur Styrmir sannarlega ekki misst af umfjöllun um væntanlegt tónlistarhús. En af tónlistarhúsinu hefur hann vitað síðan hann var í tónlistarskólanum á grunnskólaárum sínum. Þetta hefur verið mjög langt ferli sem einkennst hefur af sífelldum loforðum og svikum, meðal annars hjá núverandi meirihluta. En það er frábært að framkvæmdir séu loks hafnar.

Mitt Reykjanes . is

Eitt vandræðalegasta dæmið um stór orð og litla eftirfylgni hjá Reykjanesbæ er á nokkurs vafa vefsíðan mittreykjanes.is. Henni var hleypt af stokkunum með pompi og prakt og nú áttu allir íbúar Reykjanesbæjar aldeilis að geta tekið virkan þátt í stjórnsýslunni.

Inni á þeirri vefsíðu er nákvæmlega ekkert að gerast sem máli skiptir. Þar er spjallborð sem varla hreyfist og einnig er hægt að senda inn fyrirspurnir til ákveðinna sviða hjá Reykjanesbæ. Nokkuð sem vel er hægt að gera með því að finna einfaldlega viðeigandi netfang á heimasíðu bæjarins, rnb.is.

Það er margt inni á síðunni sem bærinn notar ekki og hefði átt að vera megintilgangur síðunnar. Þetta eru til dæmis skoðanakannanir og möguleiki fyrir íbúa að tjá skoðanir sínar á málefnum sem eru til umræðu hjá bænum. Frá opnun síðunnar hefur þetta verið steindautt.

Á síðasta íbúafundi vöktum við máls á þessu og var sagt að þau væru einmitt í startholunum með að setja vefinn í fulla virkni. Síðan hefur ekkert gerst.

—–

Það er rétt hjá Andra að það er auðvelt að gagnrýna án þess að koma með hugmyndir um endurbætur, en maður þarf heldur ekki að vera hæna til að þekkja fúlegg.

Hilmar Kristinsson og Styrmir Barkarson

Ekki líta undan

Eftirfarandi er þýðing á grein sem birtist á vefsíðu Sidney Morning Herald. Ég þýði hana hér svo fleiri lesi hana því sumar greinar eru einfaldlega þess eðlis að enginn ætti að komast hjá því að lesa þær.

Ombeni er sein. Skólinn byrjar eftir 20 mínútur og hún á enn eftir að hafa til bækur Daniel, sonar hennar, útbúa nesti fyrir hann og sinna nokkrum húsverkum. Heimili hennar er tveggja herbergja moldarkofi í hæðunum sem umlykja Bukavu í austur-Kongó.

Það er hálftíma gangur frá húsi hennar að skóla Daniels og þar lagar hún kragann hans og kveður hann með kossi. Hann lítur í kringum sig til að fullvissa sig um að bekkjarfélagarnir sjái ekki til áður en hann endurgeldur henni ástúðina. Ombeni heldur för sinni áfram einn kílómetra áfram veginn þangað sem hún sækir sjálf skóla. Þetta er fyrsta árið hennar aftur í skóla og skólastjórinn segir að hún sé fyrirmyndarnemandi: „Bara ef allir væru eins og hún.“

Réttilega ætti Ombeni að vera að ljúka háskólanámi og mögulega velja úr vonbiðlum eða sækja um kennslustarf í borginni. En skólaganga hennar og lífsför urðu fyrir grimmilegri truflun fyrir fimm árum síðan.

Þá var hún venjuleg 15 ára stúlka með drauma um háskóla og betra líf. Heimili hennar var þorp í sveitinni og þegar hún var ekki að læra aðstoðaði hún hjálpaði hún til á ökrunum. Það var í eitt slíkt skipti sem uppreisnarhermenn rændu sakleysi hennar. Mánuðum saman var hún þræll þeirra, jafnt kynferðislega sem líkamlega, meðan þau bjuggu í búðum á ýmsum stöðum meðfram landamærum Rúanda. Þungaðri og vannærðri skiluðu uppreisnarmennirnir henni aftur í þorpið hennar svo foreldrar hennar gætu séð hana deyja.

En hún lifði af og nú, fimm árum síðar, er hún að tína upp brotin.

Þetta hefur ekki verið aðvelt. Heimamönnum stendur stuggur af syni hennar því þeir telja víst að hann taki upp persónuleika föður síns þegar hann vex úr grasi. Ombeni segir að hún finni augu fólks á sér alltaf þegar þau yfirgefa húsið og að hún óttist um öryggi hans ef hún getur ekki flutt með hann á brott.

Daniel hefur engan skilning á þessum aðstæðum, enda aðeins fjögurra ára. Honum líkar vel í skólanum og semur vel við alla á leikvellinum. Á næsta ári byrjar móðir hans í kennaranámi. Tveim árum síðar vonast hún til að hafa safnað nægum peningum til að yfirgefa þorpið og kaupa hús á öruggum stað. Ný byrjun. Þrátt fyrir allt telur hún sig heppna. Víðs vegar meðfram austurlandamærum Kongó þjáist fjöldi fólks í vítisvist kynferðislegrar og líkamlegrar misnotkunar. Hryllingurinn viðgengst vegna skeytingarleysis heimsbyggðarinnar og áhugaleysis pólitíkusa vegna áratuga ófriðar sem þarna hefur geisað.

Gerendurnir eru meðal annars Interahamwe sem eru Hútú-stríðsmenn sem flúðu nágrannaríkið Rúanda árið 1994 eftir að hafa framið þar þjóðarmorð, Kongó-herinn, handahófskenndur samtíningur vopnaðra borgara, jafnvel friðargæsluliðar Sameinuðu þjóðanna og í auknum mæli almennir borgarar.

Christine Schuler Deschryvr, sem vinnur fyrir þýska hjálparstofnun og talar ötullega máli fórnarlamba segir að erfitt sé að benda á gerendur. „Þeir eru allir að nauðga konum,“ segir hún. „Þetta er þjóðaríþrótt. Hver maður í einkennisbúningi er óvinur kvenna.“

Vandamálin eiga sér rætur í þjóðarmorðunum í Rúanda árið 1994, þegar þúsundir fórnarlamba og gerenda flúðu yfir landamærin. Allt að 10.000 uppreisnarmenn frá Rúanda eru enn í Kongó og hafast við nálægt landamærunum þar sem þeir herja á íbúana. Rúanda vill ekki fá þá aftur og þó þeir mættu það vilja margir ekki snúa til baka. Kongó-herinn virðist skorta annað hvort afl eða vilja til að fjarlægja uppreisnarmennina með valdi. Hermennirnir hafa ekki fengið greitt mánuðum saman og grípa því sjálfir til þess ráðs að ræna og rupla. Uppreisnarhermennirnir fá því að vera áfram að brjóta heimamenn niður bæði félagslega og kynferðislega, óáreittir af hernum.

Gengdarlaust niðurbrotið heldur áfram á ótrúlegum skala. Ef einhverjir nást hljóta þeir litla refsinsu, þökk sé gölluðum og úreltum lögum. Árásirnar verða fleiri og ógeðfelldari með hverjum deginum og kynferðislegt ofbeldi breytist í venju án þess að nokkur geri neitt í málinu.

„Darfur er ekkert í samanburði við það sem gengur á í Kongó,“ segir Schuler Deschryver, sem þrátt fyrir ítrekaðar líflátshótanir heldur áfram að berjast fyrir hönd kvenna í Kongó. „Faðir minn stofnaði þjóðgarðinn í Rúanda, sem er heimili Silfurbaka, górillutegundar í útrýmingarhættu. Í stríðinu sem geisaði var ein górilla drepin. Þegar það gerðist söfnuðust milljónir dollara á innan við tveim sólarhringum til að tryggja verndun þeirra górilla sem eftir voru. Hvers vegna gerir enginn það sama fyrir konurnar? Ég get sagt þér að það er vegna þess að í augum alþjóðasamfélagsins vegur líf dýra þyngra en manneskju í þessum heimshluta.“

Schuler Deschryver er ekki ein um reiðina, en nokkrum kílómetrum frá henni, á útjaðri Bukavu, vinnur Dr. Denis Mukwege með fórnarlömbum kynferðisofbeldis. Hann rekur Panzi spítalann sem var settur upp árið 1999 til að sinna neyðaraðstoð í Afríkustríðinu svokallaða, og á því rúmast 350 sjúklingar. Á hverjum degi koma 10 tilfelli inn á spítalann þar sem fórnarlömbin eru allt niður í níu ára gömul, svo illa sködduð að lýtaaðgerða er oft þörf. Fórnarlömbin sitja á bekkjum á hlandlyktandi göngum spítalans, ein og óttaslegin. Ef maður nær augnsambandi, þá sést ekkert. Engin svipbrigði, engin viðurkenning, engin bros – bara staðfesting á að bak við tómt augnaráðið liggur mikil þjáning.

Mukwege getur ekki sagt til um það með vissu hvort árásirnar eru að aukast. Á spítalanum gera þau ráð fyrir að sjá aðeins um 10 prósent fórnarlambanna en viss mynstur eru farin að sjást. Árásarmenn má greina í sundur eftir þeim aðferðum sem þeir beita: Einn hópur ber sig þannig að eftir að þeir hafa nauðgað konu eða stúlku að þeir setja byssuhlaup í leggöng hennar og hleypa af. Þannig eyðileggja þeir leggöng hennar, þvagblöðru, endaþarm og valda miklum blóðmissi. Sumir neyða menn með vopnavaldi til að nauðga mæðrum sínum eða systrum, oft fyrir framan allt samfélagið. Stór hluti brotamannanna er vitandi HIV smitaður og reynir markvisst að smita sem flesta.

Þetta eru ekki handahófskennd tilvik mannlegrar illsku og viðbjóðs. Þetta er skipulögð kynferðisleg og félagsleg eyðing heilla samfélaga í austur-Kongó. Og lítið virðist vera gert til að stöðva það.

„Ég hef séð menn sem eru gjörsamlega glataðir,“ segir Mukwege. „Tilfinningalega eyðilagðir og ófærir um að halda áfram eftir að þeir hafa horft upp á eyðileggingu eiginkvenna sinna og í kjölfarið eyðileggingu fjölskyldna sinna. Þeir eru um alla tíð þjakaðir af hugsunum sínum. „Ég naugaði konu minni og fjölskyldu og stöðvaði það ekki.“ Sumir menn flýja og yfirgefa fjölskyldu sína. Í þau skipti sem glæpamennirnir drepa fórnarlömb sín ekki strax gera þeir það hægt og sársaukafullt. Ekki bara líkamlega, heldur líka sálrænt og tilfinningalega. Þetta er eyðilegging samfélags.“

Breskir og bandarískir fréttamenn hafa farið um Panzi en Mukwege segir það ekki hafa breytt neinu. Spítalinn þarf samt enn að vísa frá fórnarlömbum og gerendurnir þurfa sjaldan að svara til saka. „Ég hef talað við alla alþjóðlega fréttamenn sem hafa heimsótt okkur en nauðganirnar halda samt áfram. Ég þarf að halda í vonina því annars myndi ég einfaldlega leggja niður störf.“

„Ég veit að þetta ástand er hægt að leysa ef fólk lætur sig málið varða og alþjóðlegur pólitískur vilji er að baki. Við getum ekki hunsað það sem gerist hér og sagt það bara vera afríska villimennsku eins og stundum er gert.“

Reiði hans og gremja eru greinileg en nú er hann kallaður í burtu og fyrir utan stofuna hefur myndast röð stúlkna sem vilja segja sögu sína.

Chibalonza Nsinire, 16 ára, var sofandi þegar Interhamwe komu. Þegar þeir höfðu bundið hendur hennar var hún leidd út í skóg og á þriggja daga tímabili skiptust mennirnir á að nauðga henni og öðrum konum. Að nauðgununum loknum voru konurnar neyddar til að útbúa máltíðir fyrir mennina úr mat sem hafði verið rænt úr þeirra eigin húsum.

Mugoli Muhamiri átti von á brúðkaupsgestum þegar hún svaraði banki á útidyrnar fyrir sex mánuðum. Í stað ættingja ruddist hópur manna inn og gekk berserksgang. Þeir bundu hana og mennirnir skiptust á að nauðga henni. Útundan sér sá hún þá skera manninn hennar á háls og tveim börnum hennar misþyrmt. Þau voru tveggja ára. Hún segist hafa talið sjö menn sem nauðguðu henni áður en hún missti meðvitund. Nú snýst öll hennar tilvera um eina eftirlifandi barnið hennar, Stephen, sem ekkert veit um HIV-vírusinn sem sýkir nú líkama móður hans.

„Ég hef fengið góða læknisaðstoð hér, en ég veit að einn daginn verð ég að deyja. Ég get ekki haldið HIV-lyfjunum niðri því ég engan mat. Ég vorkenni barninu mínu sem verður eftir, því hann mun hvorki eiga móður né föður. Það gerir mig afar sorgmædda.“

Furaha Tajiri er 15 ára kasólétt stúlka úr Ninja-héraðinu. Hermennirnir komu til hennar að nóttu, bundu hana á höndum og hófu að berja hana og foreldra hennar ítrekað. „Svo sá ég þá drepa foreldra mína,“ segir hún.

„Að þessu loknu fóru þeir með mig út í skóg. Þar byrjuðu þeir að nauðga mér. Ég taldi 17 menn sem réðust á mig. Mér var haldið í skóginum í 6 mánuði og á hverjum degi var mér nauðgað af tveim mönnum.“

Furaha fæddi barn deginum eftir að hún sagði sögu sína. Hún var viti sínu fjær og skorti mat. Án eiginmanns eða fjölskyldu var hún vel meðvituð um að erfiðir tímar lægju framundan.

Um alla austur-Kongó voru sögurnar jafn hryllilegar. Það er lítil von og lítið um farsæl endalok. Orð eins og endurhæfing og réttlæti eru ekki lengur hluti af orðaforðanum.

Einn hópur sem reynir að hjálpa eru Írsku hjálparsamtökin Trocaire, sem vilja meina að Sameinuðu þjóðirnar eigi að fylgjast með og gæta svæðanna sem mest mæðir á og vernda konurnar og litlu stúlkurnar. Samtökin vilja einnig meina að yfirvöld í Kongó beri ábyrgð á því að finna lausn á deilunni í austri og virði um leið mannréttindi þeirra sem eiga í hlut.

Mörgum sem vinna á þessum slóðum virðist eyðileggingin algjör og verkið yfirþyrmandi. Tilraunir til að kljást við ástandið rétt snerta yfirborðið í þessu landi sem er ríkt af náttúruauðlindum en fátækt af hjálp. Í austur-Kongó eru færri en 50 hjálparsamtök en hinu megin við landamærin, í Rúanda, er krökkt af þeim.

Í safni í Kigali, sem stofnað var til minningar um þjóðarmorðin í Rúanda, sagði fyrrverandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna, Kofi Annan, að hann væri fullur eftirsjár vegna ódæðanna árið 1994 þegar 1 milljón Rúanda-manna létu lífið meðan Sameinuðu þjóðirnar stóðu vaktina. Heimurinn hefði getað og átti að gera meira. Þrátt fyrir þetta eru 17.000 hermenn frá Sameinuðu þjóðunum í Kongó og steinsnar frá herbúðum þeirra eru viðkvæmustu einstaklingar samfélagsins skipulega eyðilagðir.

Fyrir tveim árum síðan heimsótti John Holmes, yfirmaður mannúðarmála hjá Sameinuðu Þjóðunum, Panzi og fylltist hryllingi er hann heyrði sögurnar og sá ástandið. Hann hitti einnig Christine Schuler Deschryver, sem venjulega kemur fram sem yfirveguð og diplómatísk en á þeim tímapunkti gat hún ekki meir. „Ég sagði honum að hér ætti sér stað helför. Ég var mjög hvöss og ágeng. Ég sagði: „Þú ert í Kongó, en hvað ertu að gera? þú komst á spítalann og eins og allir aðrir þá græturðu. Og eins og allir aðrir þá ferðu. Og eins og allir aðrir, þá heyrum við aldrei frá þér framar.““

—-
Grein þessi er þýdd í næturhúmi og fyrirfram biðst ég velvirðingar á villum.

Styrmir Barkarson

Félagsmiðstöð úr alfaraleið

Í Reykjanesbæ, sem er rúmlega 13 þúsund manna bæjarfélag, er aðeins starfrækt ein félagsmiðstöð fyrir nemendur grunnskóla. Hún hefur lengi verið á hrakhólum vegna óviðunandi húsnæðis sem er bæði of lítið og illa staðsett til að þjóna öllu bæjarfélaginu. Núverandi húsnæði er steinsnar frá Njarðvíkurskóla en í töluverðri fjarlægð frá öðrum skólum í Keflavík og nýrri byggð í Innri-Njarðvík. Eins og gefur að skilja er meginþorri þeirra sem sækja félagsmiðstöðina nemendur í Njarðvíkurskóla og nemendur annarra skóla aðeins brot af gestafjölda.

Vegna fyrirhugaðra framkvæmda við Stapann, sem breyta á í Hljómahöll (komum að því síðar), hafa Fjörheimar, en svo heitir félagsmiðstöðin, misst húsnæðið og þarf því að flytja um set. Lengi hefur verið á dagskrá að flytja Fjörheima og ýmsar misgáfulegar tillögur ratað upp á borðið, eins og til dæmis að færa félagsmiðstöðina í húsnæði 88 Hússins sem er félagsmiðstöð fyrir 16-25 ára. Engum þarf að dyljast hve afkáralegt það er að blanda saman félagsstarfi grunnskólabarna og framhaldsskólanema.

Nýjasta flippið er að flytja félagmiðstöðina í eitt af fjölmörgum húsnæðum sem Reykjanesbæ hefur áskostnast á gamla varnarsvæðinu. Af fréttaflutningi að dæma er aðstaðan öll hin besta í húsinu (þ.e. ef það lekur ekki eins og of mörg hús uppi á velli – komum líka að því síðar). En eftir stendur spurningin um staðsetninguna. Það gefur auga leið að enginn af gestum félagsstöðvarinnar hefur bíl til umráða en þó stendur til að strætóferðir upp á svæðið verði tíðar og fyrirhugað er að halda úti sérstökum Fjörheimastrætó. Einnig á félagsmiðstöðin 8 manna bíl sem þeir láta í skína að verði notaður til að skutla unglingunum fram og til baka. Við veltum samt fyrir okkur hvort starfsmenn Fjörheima hafi ekki þarfari verkum að sinna en að sækja og skutla gestum félagsmiðstöðvarinnar.

Eðli málsins samkvæmt er varnarsvæðið gamla fyrir utan byggðina í Reykjanesbæ og þó byggðin breiði sífellt úr sér og færist nær svæðinu skilur Reykjanesbrautin þar á milli, en hún er augljóslega þjóðbraut með 90 km hámarkshraða. Íbúum vallarsvæðisins þykir nóg um að þurfa að aka yfir stórhættuleg gatnamót á leið sinni á völlinn og af honum. Nú bætast við fótgangandi grunnskólabörn en hvergi er gangbraut eða undirgöng.

Augljóslega er mikilla úrbóta þörf til að tengja gamla varnarsvæðið við byggðina í Reykjanesbæ. Jafnvel þó að svo færi breytir það ekki þeirri staðreynd að félagsmiðstöðin verður úti í rassgati. Ef einhver hefur talið að félagsmiðstöðin væri illa til þess fallin að þjónusta alla unglinga í Reykjanesbæ á þeim stað sem hún yfirgefur nú, þá má teljast nokkuð öruggt að hún bregst hlutverki sínu algjörlega á nýja staðnum.

Metnaðarleysi í félagsmálum grunnskólanemenda í Reykjanesbæ er algjört. Fjörheimar hafa verið reknir í fjöldamörg ár í hreysi og fjárveitingar til málaflokksins skornar niður. Hefði ekki verið skynsamlegra að ráðast hreinlega í framkvæmdir á nýju og sérhæfðu húsnæði eða fjölga jafnvel félagsmiðstöðvum? Reykjanesbær er ört stækkandi sveitarfélag og það er kominn tími til að stjórnendur bæjarfélagsins geri sér grein fyrir því þjónustan þarf að ná til allra íbúa. Of mikið er um auglýsingamennsku og stór orð en lítið um innihald og eftirfylgni.

Reykjanesbær gefur sig út fyrir að vera fjölskylduvænt samfélag en þeim sem hafa búið þar lengi er ljóst að mikið til eru þetta orðin tóm. Margt gott er gert og verður ekki af bænum tekið, en allt of mikið er um að eftirfylgni sé ekki í samræmi við fyrirheit. Glansmyndin er ósköp sæt en þegar grannt er skoðað leynist ekki margt á bak við.

Það þarf að taka þjónustu við grunnskólanemendur í Reykjanesbæ til gagngerrar endurskoðunar og móta heildstæða stefnu sem tekur tillit til raunverulegra þarfa íbúanna frekar en þarfar bæjarstjórnarinnar til að sýna sig. Og það sem mestu skiptir, það þarf að fylgja stefnunni eftir.

HKr og SB